12 Tem 2013

Gürültünün Sesi

Zaman hızlandıkça sözler ve hisler daha çabuk yayılıyor. Beri yandan gözler ve kulaklar da daha çabuk yoruluyor; farkına bile varmadan.

Anlatanlar yakınlaşır, anlatılanlar çoğalırken bazen zorlaşıyor anlamak; bize öyle gelmese de.

Çalınan Mektup’u gibi Edgar Allen Poe’nun – orada neler yazıyor?

Yılların yaban gerçeği bir kez daha devrede: bir şey imkansız hale geliyor, başka bir şeyse mümkün.

Buna mukabil, bir hikayeye tutunmanın ve başkalarının değil kendi düşlerini görebilmenin hayatiyeti de artıyor – düşlerin yokluğunda ölümün artması gibi…

Gezi’den, Mısır’dan, Brezilya’dan yükselen şen patırtıların bedenlerde ve zihinlerde çınlattığı seslere kulak kabartırken; buradaki Türkiyeli Türkiyesiz insanlarla konuşurken (elbette daha çok dinlerken) ve nihayetinde birbiriyle çarpışıp yankıyan kelimeleri süzmeye çalışırken, bir çift söz çalındı kulaklarıma renkli toz bulutunun ardından – kibrit çöplerinden şaheserler yaratan bir çocuk edasıyla kaleme alınmış bir güzel hatırlatma: Marx’ın bir çift sözü.

Şimdi memlekette ve dünyanın dört bir yanında tarih yaşanıyor ya, yazılan hikayeler yaşanan hikayeler oldukça daha bir böyle bu. Ve aslında farklı ‘ora’lara ama en sonunda da dönüp ‘bura’ya, etrafımıza ve hayatlarımıza iyi bakarsak göreceğiz: anlatılan da, anlattıran da bizim hikayemiz.

İşte böyle bir zihinsel kıpırdanmanın yarattığı motivasyonla metni açıp tekrar okuduğumda, bir lezzet, bir doygunluk yayıldı sayfalardan. Neden sonra artan bir hüzün karıştı bu hislere, zira ben oturup bunları yazana kadar akan zaman bizi bir başka 12 Temmuz’a kadar sürüklemişti. Şimdi her şeyi anımsamanın yanı sıra, bir şeyleri anmanın da vesilesi olmuşken, naçizane bir tavsiye olarak paylaşmak istedim. Daha çok okunsun, daha çok birlikte işitebilelim, hikayelerimizin dillerini yenileme çabalarımızı diri tutmak için biraz daha derman devşirelim diye. Yazının tamamına buradan ulaşmak mumkun. Hemen şimdi okuyamayacak olanlar ya da “iyi de tam olarak neyle ilgili bu yazı” diyenler için aşağıya tadımlık parçalar bırakıyorum.

Arka fonda pencerenizden içeri süzülen uğultusu dünyanın ve içinizde kendinize ait bildiğiniz dalgalanmalar eşliğinde okuyunuz. Siz okurken bir kenarda sessizce sigarasını tüttüren Ulus Baker, yazının sonunda usulca dönüp soracak: Bunun ne demek olduğunu sezebiliyor musunuz?

(by Asli)



De te fabula narratur, senin hikâyeni anlatıyorlar.
Marx'ın Birinci Sözü 
Kapital'in önsözünde yer alan bu sözler, iki eksen üzerinde derinleştirilebilir:
Tarih her şeyden önce bir "anlatı"dır... 
Sözgelimi Hegel'de henüz bir tarihyazımı bulunmadığı, İdea'nın hareketi olarak anlaşılan evrensel bir tarih felsefesinin kendi varoluşunu tarihyazımını dışlamaya dayandığı, bir taraftan tarihsel maddeciliğin belirlenimleri ve varoluş nedenleri arasında yer alır. Öte taraftan, "bilginin ilk kaynağı" sorusu ile karşı karşıya kalırız: İlk kaynak, tarihte, her zaman ilk anlatandır. Köken, Heidegger'in istediği gibi, Varlık ile Hakikat arasındaki ilk bağlantıyı kuran Logos değil, Oluş ile Logos, yani dil arasındaki ilk bağı oluşturan anlatıdır. Öyleyse tarihyazımının tarih felsefesine ve onu taşıyan "Evrensel Özne" tasarımına bir önceliği olmalıdır. Marx'tan önce tarih yoktur, çünkü "senin hikayeni anlatıyorlar" formülü, tarihe yeni bir bakışın tarihe giriş anını oluşturuyor. Althusser'in hatırlattığı gibi, eğer fiziğin kıtasını Galileo açtıysa, tarihin kıtasını Marx açıyordu. 
De te fabula narratur, ikinci olarak, şu uyarıyı yapar: Marksizm'in esas olarak 19. yüzyıla ait bir tasarım olduğu, orada "sudaki balık" gibi yaşadığı, bu yüzden günümüzün "nesnel" dünyasını açıklamaya, dolayısıyla yönlendirmeye artık yetenekli olmadığı, yalnızca Marksizm'e karşı evrensel zaferini kutlamakta pek acele eden liberalizm türlerinin değil, (eski) Marksistlerin de kabul etmeye, yer yer vurgulamaya başladıkları bir görüş haline geldi. Buna göre, dünya bugün genel görünümü ve her veçhesiyle, Marx'ın gözlemlediği yüzyılın dünyasından artık çok uzaktır. 
Marx'ın gözlemlediği dünya ile bugün gözlemlediğimiz dünya arasındaki farkın dile getirilmesi bir tür truizmden başka bir şey olabilir mi? (…) Unutulan veya gözardı edilen en önemli şey, belki de "Marx'ın gözlemlediği ve açıkladığı dünya" ile "bizim gözlemleyebildiğimiz ve açıkladığımız dünya" arasındaki farktan bahsetmenin pek de masum olmadığıdır. Belki Marx çağını gözlemlemiş, yorumlamış ve açıklamaya girişmiştir. Ama bunu bizim bugün, kendi dünyamız için başarabildiğimiz varsayımı ne ölçüde ileri sürülebilir? Böyle bir varsayımın tehlikesini düşünmek, Marx'ın hâlâ neden "esasa ilişkin" bir çift sözü olduğunu gösterecektir. Marx'-ın söyleyeceği şey elbette "bizim çağımızı açıklamak" değildir. Bu sözün önemi, birinin kendi çağını "anlamak" ve "açıklamak" için ne yapabileceğini bize öğretecek son sistematik düşünceyi içeriyor olmasında yatıyor. 
Öyleyse, De te fabula narratur, İngiltere'den Almanya'ya göndermekle kalmaz, günümüzün zayıf düşüncesine, Marksizm'in pratiklerinin bile içine sinmiş zayıf düşüncenin etkilediği günümüz insanlarına gönderilmiş bir mesajdır. 
Sermaye, bedeninde yalnız meta yığınlarını, para ve krediyi, üretim araçlarını, ödenmemiş artı-emeği biriktirmekle kalmaz, açıkçası, insanları biriktirir. 
Marx'ın birinci sözü olarak sunmaya çalıştığım De te fabula narratur, öyleyse bize, "sınıf mücadeleleri tarihi"nin ("Tarih" zaten öyle değil midir?) bir yüklemini aktarıyor. Bu yüklem, dilin ve anlatının, ama gündelik yaşamdaki ve toplumsal bağlamındaki anlatının yüklemidir. 
Öyleyse, De te fabula narratur'un bize söyleyeceği bir şey daha vardır: Warensprache'nin, metaların dilinden telaffuz edilmiş anlatısını (biteviye kapitalizmin konuşması) tercümesi (Das Kapital'in katmanlarından biri) yeterli değildir: onun yerine başka bir anlatının, yepyeni bir anlamın konulması, kısacası "başka bir hikâyenin anlatılması" gerekir. Bu "yeni hikâyeyi dinlemek" için birçok kulağın dikilmiş olduğunu biliyoruz. Ama diller kendi kendilerine konuşamazlar.

Hiç yorum yok:

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...